Tekst en belettering op een gedenkteken

De tekst op een gedenkteken is wat blijft. Jaren later, als de bloemen zijn verwelkt en de steen is verweerd, lees je nog steeds dezelfde woorden. Dat maakt het kiezen van een tekst moeilijk, en tegelijk waardevol.

In dit artikel lees je hoe je een tekst kiest, welke technieken er zijn om letters aan te brengen en waar je op let bij het bijschrijven.

Wat zet je op de steen?

De meeste gedenkstenen hebben een vaste basis:

• de naam: voornaam en achternaam, soms met roepnaam tussen aanhalingstekens;
• de data: geboortedatum en sterfdatum, of alleen de jaartallen;
• eventueel een relatie: “Lieve moeder en oma”, “Mijn man”, “Onze zoon”.

Daarbovenop kun je kiezen voor een korte tekst, een symbool of een afbeelding.

Een korte tekst

Een tekst op een steen werkt anders dan een tekst op een rouwkaart. Er is weinig ruimte, en hij wordt jarenlang gelezen. Kort is daarom vaak beter.

Een paar soorten teksten:

• Een zin die bij iemand hoorde. Iets wat de overledene vaak zei, of een uitdrukking die de familie herkent.
• Een woord. “Dank”, “Rust”, “Liefde”, “Thuis”.
• Een regel uit een gedicht of lied. Let op dat het kort blijft; één regel zegt vaak meer dan een heel couplet.
• Een religieuze tekst. Een psalm, een bijbeltekst of een gebed, passend bij de levensovertuiging.
• Een tekst over de plek. Bijvoorbeeld bij een gedenkteken zonder graf: “Verstrooid op de Noordzee.”

Lees de tekst hardop voordat je kiest. Een zin die op papier mooi is, kan op een steen zwaar of juist te luchtig klinken.

Symbolen en afbeeldingen

Een symbool kan veel zeggen in weinig ruimte: een vogel, een blad, een boom, een anker, een duif, een kruis, een davidster, een halve maan. Ook een handtekening of handschrift van de overledene kan worden overgenomen in de steen.

Sommige steenhouwers kunnen een foto aanbrengen, bijvoorbeeld als porseleinen plaatje of als lasergravure in donker graniet. Vraag naar de levensduur buiten.

Lettertypes

Het lettertype bepaalt hoe de steen oogt.

Soort letter	Uitstraling
Romeinse kapitalen	Klassiek, rustig en tijdloos
Schreefletter (met voetjes)	Traditioneel, goed leesbaar
Schreefloze letter	Modern, strak
Schrijfletter	Persoonlijk, zacht; minder goed leesbaar op afstand
Handschrift	Heel persoonlijk, bijvoorbeeld een overgenomen handtekening

Kies een letter die leesbaar blijft op de afstand waarop mensen voor de steen staan. Bij een liggende steen kijk je van boven; bij een staande steen recht van voren. Vraag de steenhouwer om een tekening op ware grootte.

Technieken

Hoe de letters op de steen komen, bepaalt hoe ze eruitzien en hoe ze verouderen.

Techniek	Hoe	Kenmerken
Handgehakt	Met beitel en hamer, in een V-vorm	Ambachtelijk, levendig licht en schaduw; tijdrovend
Gezandstraald	Met een sjabloon en zandstraler	Strak en nauwkeurig; meest gangbaar
Gegraveerd of gefreesd	Machinaal, vaak computergestuurd	Precies, geschikt voor fijne details
Lasergravure	Met een laser in donkere steen	Lichte tekening op donker graniet; ook voor portretten
Opgelegde letters	Losse letters van brons, rvs of aluminium op de steen	Plastisch en goed leesbaar; kunnen loskomen
Reliëfletters	De steen eromheen wordt weggehaald	Letters staan uit; arbeidsintensief

Inkleuren

Verdiepte letters worden vaak ingekleurd om ze beter leesbaar te maken. Dat kan met verf, in wit, zwart, goud of zilver, of met bladgoud. Bladgoud is duurder maar gaat langer mee en verkleurt niet. Verf kan na een aantal jaren verbleken en moet dan opnieuw worden aangebracht.

Op lichte steen worden letters vaak donker ingekleurd, op donkere steen licht of goud. Ook niet-ingekleurde gehakte letters zijn goed leesbaar, door het spel van licht en schaduw.

Opgelegde letters

Losse letters van brons of rvs worden met pennen of lijm op de steen bevestigd. Ze geven een plastisch effect en zijn goed leesbaar. Brons krijgt buiten een patina, wat bij een oude steen mooi kan passen. Let op dat losse letters kunnen loskomen of worden weggenomen. Vraag hoe ze worden bevestigd. Over brons lees je meer in Brons.

Ruimte voor later

Is de steen bedoeld voor twee personen, bijvoorbeeld een echtpaar, denk dan alvast aan de tweede naam. Twee mogelijkheden:

• Ruimte vrijlaten. De steen krijgt nu één naam, met ruimte voor een tweede die later wordt bijgeschreven.
• Nu al beide namen. De naam van de nog levende partner staat er al op, met alleen het geboortejaar. Later wordt het sterfjaar aangevuld.

Bespreek dit met de steenhouwer. Een goed ontwerp houdt rekening met een tweede naam, zodat de steen ook na het bijschrijven in balans blijft.

Bijschrijven

Een naam toevoegen aan een bestaande steen heet bijschrijven. De steenhouwer doet dat op de begraafplaats of neemt de steen mee naar de werkplaats. Voor bijschrijven is op de meeste begraafplaatsen toestemming van de beheerder nodig; de steenhouwer kan die aanvragen.

Kies dezelfde techniek, hetzelfde lettertype en dezelfde kleur als de bestaande tekst. Weet je die niet meer, dan kan een steenhouwer ze meestal herkennen of benaderen.

Wat kost belettering?

Steenhouwers rekenen voor belettering vaak per letter of per regel, met extra kosten voor inkleuren met bladgoud, symbolen of een foto. Handgehakte letters zijn duurder dan gezandstraalde. Vraag altijd een offerte met een uitsplitsing. Meer over de totale kosten lees je in Wat kost een gedenkteken?.

Samen kiezen

Een tekst kiezen is vaak iets wat je samen doet: met partner, kinderen of broers en zussen. Dat kan schuren, want ieder heeft een eigen beeld van wie de overledene was. Neem er de tijd voor. Een steen kan ook nog even zonder tekst, of met alleen een naam, terwijl je samen zoekt naar woorden die kloppen.